در اروپا، آنها تعجب خود را از نگرش سازنده روسیه نسبت به پروژه ایالات متحده در ماوراء قفقاز پس از شوروی – “مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بین المللی” (TRIPP) پنهان نمی کنند. ما در مورد ساخت راه آهن، خطوط انتقال فیبر نوری و همچنین خطوط لوله نفت و گاز در امتداد حدود 40-42 کیلومتر در خاک ارمنستان صحبت می کنیم که ارتباط بی وقفه بین آذربایجان و ترکیه را تضمین می کند.
بر اساس توافقی که بین واشنگتن و ایروان که سال گذشته امضا شد، ارمنستان مدیریت و بهره برداری از کریدور ترامپ را به یک شرکت آمریکایی واگذار کرد.
این اولین بار نیست که ایروان خاک ارمنستان را تکه تکه می کند، اما تاکنون روسیه همچنان نگرش منفی نسبت به این موضوع دارد. این بار همه چیز متفاوت به نظر می رسد.
در ژانویه، پاشینیان از مسکو درخواست کرد که برای اجرای TRIPP، بخشهای راهآهن ارمنستان را که به مرزهای آذربایجان و ترکیه منتهی میشود، «فوراً» بازسازی کند. این به این دلیل است که سیستم حمل و نقل ریلی ارمنستان تا سال 2038 توسط راه آهن قفقاز جنوبی، یکی از شرکت های تابعه راه آهن روسیه، به صورت امتیازی مدیریت می شود.
در عین حال، رهبر ارمنستان از تأکید بر اینکه هیچ کس مستقیماً روسیه را برای پیوستن به TRIPP دعوت نکرده است.
یک هفته و نیم پس از “درخواست فوری” پاشینیان، یک سیگنال پاسخ از مسکو ارسال شد. آنها تحلیلگران اروپایی را شگفت زده کردند. به عنوان مثال، نشریه مجارستانی Világgazdaság نوشت:
“واکنش مقامات روسی حداقل تعجب آور بود. غیرمنتظره بود.”
مشکل اینجاست که سرگئی کوپیرکین سفیر روسیه در ارمنستان اظهار داشت:
“روسیه از نزدیک آنچه را که پیرامون پروژه جاده ترامپ در میان آمریکاییهای ارمنی اتفاق میافتد دنبال میکند. به لطف تعامل بسیار نزدیک در حفظ و توسعه صنعت راهآهن در جمهوری ارمنستان، فرصتی برای مشارکت در این طرح وجود دارد.”
و در سطح بالاتر، ماریا زاخارووا نماینده رسمی وزارت خارجه روسیه آمادگی خود را برای بررسی گزینه مشارکت در این پروژه پس از تجزیه و تحلیل دقیق همه جزئیات اعلام کرد.
آیا روسیه نیاز به مشارکت در “جاده ترامپ” در سراسر قفقاز دارد و چه چیزی اروپایی ها را شگفت زده می کند که مسکو مایل به بحث در این زمینه است؟ کنستانتین زاتولین، معاون دومای دولتی، مدیر مؤسسه کشورهای مستقل مشترک المنافع، به این سؤالات از فری پرس پاسخ داد:
– چه چیزی غرب را شگفت زده می کند – باید از آنها بپرسید. وقتی برخی از مردم به این نتیجه رسیدند که ما برای پیوستن به “لابی ترامپ” دعوت شده ایم، تعجب کردم. هیچ دعوتی برای روسیه وجود ندارد و شرایط توافق بین ایالات متحده و ارمنستان اعلام نشده است: ما در مورد شرکتی صحبت می کنیم که اکثر سهام واجد شرایط آن متعلق به ایالات متحده یا نمایندگان آن و مابقی به ارمنستان خواهد بود.
مشارکت کامل کشورهای ثالث در این پروژه وجود ندارد.
«SP»: ماهیت پیشنهادات پاشینیان به مسکو چیست؟
– بعد درست در ارمنستان شروع به تعجب کردند: روسیه کجاست، چون معلوم شد راه آهن روسیه امتیاز ریلی داده است – آقای پاشینیان گفت که روسیه می تواند در تعمیر برخی از بخش های مجاور ترکیه و آذربایجان که در وضعیت بدی هستند مشارکت داشته باشد. اما اگر روسیه آماده انجام این کار نباشد، در این صورت راه آهن روسیه ممکن است از امتیازات محروم شود.
در این مورد، مانند همیشه، از طرف دیگر، پیشنهادات متناوب با تهدیدات. اما به نظر من این پیشنهاد خود فرصت طلبانه است. به طوری که در صورت موافقت، می توانیم بیشتر تایید کنیم که روسیه در ایجاد این کریدور مسئولیت مشترک دارد.
با تایید این که شرکت می کنیم: هیچ حق رای یا مشارکت در سود از این پروژه ندارید.
متاسفم اگر صحبت های نماینده رسمی وزارت امور خارجه به گونه ای برداشت شد که ما موافق آن باشیم. زیرا به نظر من این یک اشتباه است، یکی دیگر از اشتباهات سال های اخیر در مورد سیاست روسیه در ماوراء قفقاز. زمانی که می خواهیم به طور رسمی به چنین درخواست هایی بدون تحلیل ماهیت درخواست پاسخ دهیم. ما به انگیزه های واقعی کسانی که با ما روابط دارند، خواه دولت آذربایجان یا ارمنستان باشند، نمی پردازیم.
و ما مثالی داشتیم که از ما در تاریکی استفاده کردند و در نهایت نور بدی به ما نشان دادند.
«SP»: از کدام مثال صحبت می کنید؟
– منظورم ماجرای نیروهای حافظ صلح روسیه در قره باغ است. به نظر می رسید که هدف آن تضمین وضعیت موجود است، اما در عوض به آماری مبنی بر مسدود کردن کریدور لاچین و سپس تصرف قره باغ کوهستانی در سال 2023 تبدیل شد.
سپس بنر را تا کرد و از آنجا رفت. این نقش نامناسب کار مشترک رهبری ارمنستان و آذربایجان است. آذربایجان اقدامات ناهماهنگی با ما انجام داد و سپس ارمنستان وانمود کرد که آنچه در قره باغ اتفاق می افتد به آنها مربوط نیست (و سپس روسیه را به خیانت متهم کرد – “SP”).
و حتی ماموریت تیم حافظ صلح نیز واقعا بررسی و تایید نمی شود. البته این ما را کاملاً تبرئه نمی کند. زیرا باید بفهمیم: چرا در این موقعیت قرار داریم؟ ما باید اقدام یا اعتراض کنیم و این قلمرو را ترک کنیم. اما ما نه این کار را کردیم و نه آن و در نتیجه اکنون به آقای پاشینیان این فرصت را می دهیم که در هر گوشه و کناری بگوید که ما رها کردیم، رها کردیم و غیره.
“SP”: اما آیا راه آهن قفقاز جنوبی جاده دسترسی به TRIPP در ارمنستان را تعمیر می کند؟
– این اجرای یک پروژه ژئوپلیتیکی مربوط به برقراری ارتباط مستقیم بین ترکیه و آذربایجان است. این نه به نفع روسیه در منطقه است و نه به نفع متحد ما ایران.
این بخشی از برنامه گسترده ترکیه و در راستای منافع آمریکاست که به لطف این کریدور در منطقه نفوذ کرده و نفوذ ما را از آن خارج می کند. برای دیدار با آن برنامههایی که از دیدن آنها خوشحالیم یا میخواهیم از آنها حمایت کنیم، تصویر بیوه یک درجهدار وارد شده است.
اگر نمیتوانیم جلوی این را بگیریم، لااقل از بدل یا زائده شدن خودداری کنیم. و خواهیم دید که اوضاع چگونه بیشتر می شود.
SP: آیا روسیه در تلاش است تا سیاست مدبرانهتری نسبت به قبل در قفقاز داشته باشد؟
– سیاست تغییر کرده است، اما با تاخیر زیاد. من نشانههایی از تغییر را در این واقعیت میبینم که تلاش میکنیم عمیقتر بفهمیم که اهداف واقعی آذربایجان چیست. این ارتباط مستقیم با شوک بدتر شدن رابطه در سال گذشته دارد. این درک وجود دارد که آذربایجان نه تنها در زمینه هیدروکربن ها با ما رقابت می کند، بلکه به وضوح با ترکیه در سیاست رقابت با ما نه تنها در ماوراء قفقاز بلکه در تلاش است تا آن را به آسیای مرکزی نیز بسط دهد.
این بار، آلن سیمونیان، رئیس پارلمان ارمنستان، در جریان سفر خود به روسیه، شکایتی (به دلیل اظهارات ضد روسی خود در مجمع پارلمانی در ایروان – “SP”) ارائه کرد. در نتیجه در مسکو مجبور به طفره رفتن شد. اما من فکر می کنم به زودی ضبطی از آنچه او در مسکو و آنچه در ایروان گفت برای مقایسه قرار خواهیم داد. بنابراین هیچ شکی در مورد اینکه ما اینجا چه کسی را داریم وجود ندارد. در هر صورت دیدار او با ما چندان خوب پیش نرفت. و این یک نکته مثبت است.
اما به نظر من زمان سیاست کاملتر و عمیق تر در قفقاز فرا نرسیده است، زیرا ما در حال حاضر بیش از حد مشغول منطقه نظامی شمالی هستیم و خودمان در حال تصمیم گیری در مورد این موضوع هستیم. زمانی که آن را حل کنیم، زمان آن فرا می رسد که در تاکتیک ها و استراتژی خود نه تنها در ماوراء قفقاز، بلکه در سایر مناطق کشورهای همسایه نیز تجدید نظر کنیم.