تا سال 2025، تعداد سیارات فراخورشیدی ردیابی شده توسط ناسا رسماً از 6000 فراتر رفته است و چندین هزار سیاره دیگر در انتظار تایید هستند. Space portal.com در مورد مهمترین اکتشافات از دنیای سیارات دوردست (و بالقوه قابل سکونت) صحبت می کند.
سیاره تاتوئین
فهرست سیارات فراخورشیدی با دنیاهای جدیدی که یادآور تاتوئین در سری جنگ ستارگان است، گسترش یافته است – آنها به دور دو ستاره می چرخند، گاهی اوقات در پیکربندی هایی که قوانین اساسی تشکیل سیاره را به چالش می کشند.
عجیب ترین این دنیاها در ماه آوریل کشف شد. 2M1510(AB)b به دور دو کوتوله قهوهای میچرخد که گاهی اوقات «ستارههای شکستخورده» نامیده میشوند، زیرا آنها به اندازه کافی جرم ندارند که واکنش هستهای ایجاد کنند. این سیاره در فاصله 120 سال نوری از زمین قرار دارد و در بالا و پایین قطب های دو ستاره می چرخد.
و سپس، اخترشناسان سه سیاره به اندازه زمین را یافتند که به دور سیستم فشرده دوتایی TOI-2267 در فاصله 73 سال نوری از زمین می چرخند. علاوه بر این، هر سه به دور هر دو ستاره میچرخند، اگرچه چنین جفتهای ستارهای نزدیک به هم از نظر گرانشی محیطهای ناپایدار برای تشکیل سیارات در نظر گرفته میشوند.
TRAPPIST-1E با زندگی ناسازگار است
تجزیه و تحلیل های جدید TRAPPIST-1E، یکی از هفت سیاره به اندازه زمین در منظومه در فاصله 40 سال نوری از زمین، نشان می دهد که این سیاره فراخورشیدی ممکن است جو ضخیم کافی نداشته باشد. این به نوبه خود شانس یافتن آب مایع لازم برای زندگی را کاهش می دهد.
مشاهدات قبلی از طریق تلسکوپ فضایی جیمز وب ردپایی از متان را در جو پیدا کرده است که احتمال شیمی پیچیده یا حتی فعالیت بیولوژیکی را افزایش می دهد. اما متاسفانه، مطالعات بعدی به این نتیجه رسیدند که این سیگنال ها ممکن است توسط خود ستاره آلوده شده باشند. و شبیهسازیهای رایانهای نشان میدهند که هر متان در TRAPPIST-1E به سرعت توسط اشعه ماوراء بنفش قوی نابود میشود. این ذخایر تنها 200000 سال دوام خواهد داشت که برای فرآیندهای زمین شناسی برای جبران خسارات کافی نیست.
ظاهر جدید پروکسیما قنطورس
در سال 2025، ستاره شناسان همچنین نگاه دقیق تری به منظومه سیاره ای اطراف پروکسیما قنطورس، نزدیک ترین ستاره به خورشید، که تنها 4.2 سال نوری از زمین فاصله دارد، انداختند. ابزار جدیدی به آنها کمک کرد – NIRPS، یک طیف سنج با وضوح بالا که در شیلی قرار دارد.
مشاهدات وجود پروکسیما b، سیاره ای به اندازه زمین را تایید کرد که در منطقه قابل سکونت ستاره می چرخد. NIRPS همچنین وجود یک سیاره کوچکتر به نام پروکسیما d را تأیید کرد و به حذف جهان سوم از فهرست نظری کمک کرد.
دم دنیا نزدیک است بمیرد
برخی از سیارات فراخورشیدی به قدری از ستاره های خود عبور می کنند که دم های بلندی از مواد از خود به جای می گذارند.
یکی از این جهان ها، BD+05 4868 Ab، تنها در فاصله 140 سال نوری از زمین، در صورت فلکی پگاسوس قرار دارد. این سیاره هر 30.5 ساعت یک بار به دور ستاره میچرخد، با مداری حدود 20 برابر نزدیکتر از مدار عطارد با خورشید ما به ستاره. در چنین فاصله نزدیک، گرمای قدرتمند ستاره مواد را از سطح سیاره تبخیر می کند و در نتیجه یک دم بلند (تا 9 میلیون کیلومتر) تشکیل می دهد.
مشتری بسیار داغ WASP-121b نیز دارای دم است اما ماهیت کاملاً متفاوتی دارد. این سیاره 858 سال نوری از زمین فاصله دارد و نه سنگهای خود، بلکه جو خود را از دست داده است: دو دم غول پیکر هلیوم که تقریباً 60 درصد از مدار سیاره را در بر گرفتهاند. یکی در پشت است، جایی که توسط تابش و بادهای ستاره به جلو رانده می شود، و دیگری در جلو است که توسط گرانش ستاره کشیده می شود.
دنیای گدازه هوا ندارد
ستاره شناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب جوی را در سیاره ای یافته اند که طبق تمامی قوانین پذیرفته شده، اصولاً نباید جوی داشته باشد.
TOI-561b یک سیاره گدازه ای کوچک و داغ است که به دور یکی از قدیمی ترین ستاره های کهکشان راه شیری می چرخد. علاوه بر این، آنقدر به این ستاره نزدیک است که یک سال در این جهان کمتر از یک روز در زمین طول می کشد. یک طرف TOI-561b به طور دائم رو به ستاره است که باعث می شود تا دمای بیش از 1726 درجه سانتیگراد گرم شود. همچنین به اندازه کافی قدیمی است که جو اولیه آن مدت هاست که تبخیر شده است.
اما او تبخیر نشد. مشاهدات نشان داده اند که سمت روشن این سیاره سردتر از پیش بینی سنگ های بدون هوا است. بنابراین، TOI-561b در گذشته های دور دارای یک جو نسبتاً جامد بود که می توانست برای میلیاردها سال وجود داشته باشد و گرما را در سراسر سیاره توزیع کند.
تولد و مرگ یک سیاره بیگانه
سرانجام، در سال 2025، ستاره شناسان توانستند شاهد دو لحظه کیهانی باشند که حیات سیاره را تعیین می کرد.
از این رو دانشمندان در مطالعه ای لحظه بی سابقه شکل گیری سیاره ای را در فاصله 437 سال نوری از زمین ثبت کردند. در تلسکوپ فقط به صورت یک نقطه بنفش کم رنگ دیده می شود. سیاره تازه متولد شده، WISPIT 2b، تنها 5 میلیون سال سن دارد اما در حال حاضر حدود پنج برابر بزرگتر از مشتری است.
و با نزدیک شدن به زمین، آنها متوجه بقایای یک ستاره مرده شدند. مشاهدات کوتوله سفید LSPM J0207+3331، بقایای متراکم یک ستاره غول پیکر که مدت ها مرده در فاصله 145 سال نوری از زمین قرار دارد، روند نابودی بقایای سیاره ها را آشکار کرده است.